Ayau — қазақ музыкасындағы жаңа толқынның талантты да танымал әншісі. Дебют жинағымен-ақ жарқ еткен әртіс таяуда «LALAGÜL» атты екінші альбомын шығарып, өзін тыңдарманға басқа қырынан танытты. ’98mag журналының авторы Ақдидар Әбдімәулен Aяулым Құсайынмен сұхбат құрып, альбомның қалай жазылғанын, музыкасының миссиясы мен қазақ қоғамындағы әншіні алаңдататын мәселелер туралы сөйлесті.
«Әртіске альбом шығарған өте маңызды»
Ақдидар: Альбом атауын алғаш көргенде жай ғана гүлдің аты деп ойладым. Бірақ үнтаспаны толық тыңдап шыққаннан кейін, оның артында үлкен хикая, Ayau-дың сезімдері мен ішкі өзгерісі жатқанын түсіндім. Сіз лалагүлді «қиындықтарға қарамастан қайта гүлдеп шығатын мықты гүл» дедіңіз. Ішкі күйіңіз альбомды жазу барысында қалай өзгерді? Өзіңіз байқап отырдыңыз ба?
Ayau: Шынымды айтсам, «LALAGÜL» альбомын жазып жатқан кезде басымнан неше түрлі жағдай өтті, эмоционалды күйім жақсы болған жоқ. Бұл альбом менің өсуіммен тікелей тұспа-тұс келгендіктен көп нәрсеге басқаша қарай бастадым. Түр-әлпетім де, киім үлгім де өзгерді. Альбомды жазған кезде махаббатқа толы, романтикалық емес, тіпті агрессив көңіл-күйде болдым. Өзімнің қараңғы жақтарымды да таныту процесіне айналды.
Бірінші альбомымды жазған кезде өмірімде бірінші рет ғашық болып көрдім, музыкаға енді келген кезім еді, көп нәрседе тәжірибем болмады, музыкалық процестерге аса араласпадым. Өйткені өзім білмеген соң, басқа адамдарға сеніп тапсыратынмын. Ал екінші альбомда толық осы процесте болдым, жұмыс істедім. Бұрын маған бәрі керемет көрінетін. Уақыт өте келе мінезім де сабырлы бола түсті. Басында мен ашық, көңілді адам болатынмын, бірақ адамның жасы ұлғайған сайын оның көзқарасы нығайып, тұлға ретінде де қалыптасатын сияқты.
Ақдидар: Бұл альбом сіздің әнші ретіндегі нағыз өзіңізді толық әрі шынайы ашқан, қолтаңбаңызды да көрсеткен жинақ деп қабылдауға бола ма?
Ayau: Меніңше, аша берсе, адамның қыры көп. Сондықтан да мен әлі де жылжитын, жету керек белестер бар. Дегенмен бізге бірінші альбомға қарағанда, менің тұлға және әртіс ретінде өскенімді көрсету маңызды болды. Бұл альбом арқылы менің күшімді, не нәрсеге жете алатынымды паш етіп, әрі алда әлі талай дүние бар екенін меңзедік.
Ақдидар: Продюсеріңіз M’Dee альбомды енді жаза бастаған уақытта «кәдімгідей тығырыққа тіреліп, түрлі жанрды байқап көрдік» деді.
Ayau: Ол кезде M’Dee-дің де, менің де басымда көп ақпарат болды, нақты не істейтінімізді білмедік. Басында біз альбомды синти-поп стилінде жазамыз деп ойладық. Бірақ, өкінішке қарай, екеуімізге де ол жанр қиындау болды. Менің стилім өзім жақсы көретін R&B, хип-хоп жанрлары болғандықтан, оған көңілім тартпады, өзімді қинай алмадым. Кейін M’Dee Бритни Спирстің музыкалық стилінде «KET» әнін жазып, маған жібергеннен кейін ары қарай бірден алып кеттім. Бір күнде бірнеше ән жаза алдым, жанр өзіме сондай жақын болғандықтан, шабыт та бірден келді.
Ақдидар: Лалагүлдің әр түрі белгілі бір архетипті білдіреді дедіңіз. Осы метафора альбом жазғанға дейін пайда болды ма, әлде әндер дайын болғаннан кейін сәйкестендірдіңіздер ме? Жалпы идеясы қайдан шықты?
Ayau: Бұл идея бірден емес, әр әнді жазу барысында біртіндеп қалыптасты. Барлық трек дайын болған кезде бәрі бір жүйеге келді. Команданың мүшесі Жаник лалагүлдің неше түрі бар екенін көрсетті. Бір күні M’Dee оның улы болып келетінін айтқан еді, бұл маған өте қызық ақпарат болды, өйткені бұрын-соңды ол туралы білген жоқпын. Көбіне адамдар лалагүлдің иісін ұната бермейді, өйткені күшті де емес, сондай ыңғайсыз гүл. Осылайша, әр әннің мағынасы мен көңіл-күйіне сәйкес келетін гүлдерді арнайы таңдап шықтым. Бұл — менің ғана емес, «Закрытый клуб» лейблінің ортақ еңбегінің нәтижесі.
Ақдидар: Альбомдағы он әннің бәрі бірдей хит болмауы мүмкін. Сол себепті әншілер альбом шығарғанша, жиі-жиі сингл шығарғанды тиімді көреді. Неге альбом шығарамын деп шештіңіз? Бұл сіздің шығармашылықтағы басты мақсатыңыз ба?
Ayau: Менің ойымша, әртіс үшін альбом шығарған өте маңызды. Өйткені ол сенің тұлға әрі әртіс ретінде өскеніңді білдіреді. Сонымен қатар белгілі бір бөлімді жауып, келесі бөлімге көшіп, тағы да бір жаңа тарих бастайсың. Альбом жазуды өзім қаладым, продюсерім де қолдады. Бірінші жинақ жақсы тыңдалым жинап, қаралғаннан кейін уақыт өте екінші альбом жазуды да жөн көрдік. Мысалы, бірінші альбомдағы әндерге жұрт әлі күнге дейін әлеуметтік желілерде видео түсіріп жүр. Сондықтан да ешқандай қорқыныш болған жоқ. Басқа әртістерді білмеймін, бірақ маған альбом шығару өзімді толыққанды әртіс ретінде сезіну үшін өте маңызды болды.
«Тыңдарманмен шынайы болуға уәде бердім»
Ақдидар: Әртістер тыңдарман алдында мінсіз болуға тырысатын сияқты, бірақ сіз қызғаныш, газлайтинг секілді тақырыпты, ауыр эмоцияларды көтергенсіз. Альбом шықпай тұрып «тым ашылып кеттім бе?» немесе «осыны айтпай-ақ қоюым керек пе еді?» деген ой болмады ма?
Ayau: Мен тыңдарманыммен барынша шынайы болғым келеді. Өйткені олар сенің рас не өтірік айтып тұрғаныңды бірден сезеді. Алғашқы альбомымнан бастап, Telegram-дағы арнамда да үнемі «мені мінсіз адам деп қабылдамаңыздар» деп айтып келемін. Өйткені мен де қарапайым адаммын. Біреуге жағымды көрінсем, басқаға жағымсыз болуым да мүмкін. Сондықтан әртісті мінсіз деп қабылдауға түбегейлі қарсымын. Сезімдерімді ашық айтуға қорқыныш болған жоқ, қайта басынан бастап әрқашан шынайы болуға өзіме уәде бергенмін. Әрине, бұл альбомда болған оқиғалардың бәрін жайып салдым деп те айта алмаймын, тіпті одан да қатал әрі ашық баяндауға болар еді. Бірақ астарлап, шектен тыс ақтарылмай жеткіздім.
Ақдидар: Бірінші альбомда, расымен, екінші жинақтағыдай шынайылық жоқ сияқты.
Ayau: Бірінші альбомымда өмірді тым идеал көрдім. Сол кездегі жан дүнием қандай болса, әндерім де сондай сезімдерден туған. Ал екінші альбом менің қарым-қатынасыма, тәжірибеме байланысты жазылған. Яғни, өзіме не керек екенін түсініп, жақсы да жаман эмоциялардың бәрін қабылдап үйренген альбом болды. Өйткені бірінші альбомды жазған кезде маған бір нәрсе ұнамаса да, ол туралы айтпай, ішімде сақтай беретінмін. Уақыт өте есейіп, бәрібір де айтуға тура келеді.
Ақдидар: Алғашқы альбомның жетістігі, танымалдығы екіншісін жазарда «бұл одан да зор болуы керек, өзімнен асып түсуім керек» деген токсик ойлар болған жоқ па? Шығармашыл жан ретінде мұндайда ішкі қуатты, тіректі қайдан аласыз?
Ayau: Ондай ойлар болған жоқ. Бірақ альбом шыққаннан кейінгі уақыт аралығында жинаған тәжірибем мен ойымды тыңдарманға жеткізу керек деген мақсат әрқашан миымда жүрді. Ең біріншісі, айырмашылық. Өзімнің өскенімді көрсеткім келді, музыкалық тұрғыдан кішкене күрделі ету маңызды болды. Өйткені бірінші альбом жанға жайлы, ойлануды аса қажет етпейді. Ал екінші жинақты құлақ түріп тыңдау керек.
Ақдидар: Өзіңіз бит жазғаныңызды айттыңыз. Нәтижесі қандай болды, көңіліңізден шықты ма?
Ayau: Музыкалық продакшнның көп бөлігін M’Dee істейді, оған сеніп тапсырамын. Себебі өзім әзірге көңілімнен шығатындай етіп жасай алмаймын, мүмкіндіктерім шектеулі. Бірақ «COME ON (Intro)» әнінде мен ұсынған бит пен клавиштер қалды. Көп әндерімде солай болды. M’Dee мен жасаған қызық дыбыстар мен әуендерді алып, оны күрделендіреді. Яғни, мен әннің қаңқасын жасап беремін.
Ақдидар: «LALAGÜL-ді» «іште жиналып, сыртқа шықпай қалған сөздер» деп сипаттадыңыз. Айтып-айтып, енді шығарып тастап, қандай күй кешіп отырсыз? Не сезінесіз?
Ayau: Арқамнан жүк түскендей сезім болды. Өйткені бәрі ішіңде сақталғаннан кейін оның энергиясы ауыр болады, айтып тастаған соң кішкене жеңілдеп қаласың. Қуанышты сезімдер көбірек сияқты, өзіме деген аздап мақтаныш та бар.
Ақдидар: Фиттер туралы айтсақ. A.Boo мен ZAQ-қа өзіңіз ұсындыңыз ба?
Ayau: Абукамен (ALPHA тобының вокалисі) «tartady» әнін жазғаннан кейін тағы да фит шығаратынымызды бірден түсіндік. Өйткені дауыстарымыз жақсы үйлеседі, бір-бірімізді де керемет түсінеміз. Сондықтан оны талқылаудың қажеті де болған жоқ. Тыңдарманның бізді бірге көргенді жақсы көретінін де ескердік. A.Boo да қарсы болған жоқ, керісінше қуанып, әнді жазып тастайық деп жүрді.
Ал ZAQ-қа (Ninety One тобының рэпері) келетін болсақ, біз альбом жазып жатқан кезде ол бір ән жіберіп, фит жазып көрсек қалай деп ұсынған. Бірақ менің музыкалық бағытым өзгергендіктен, ол ән маған сәйкес келмеді. Кейін «ÄDEMI» әнін жазып, рэп керек екенін түсіндік. Бізге Эминемнің стиліндегі вайбта оқи алатын адам қажет болды, оған ZAQ-тан артық ешкім сәйкес келмеді. Бұған қоса, ол менің Ninety One-дағы сүйікті мемберім болған. Маған оның сөз саптауы, ойлау қабілеті ұнайтын. ZAQ-қа әнді ұсынған кезде ол «маған уақыт бере тұрыңдар, бұл әнмен өмір сүруім керек» деді. Әннің не туралы екенін, басымнан өткен оқиғаны толық түсіндірген соң, ол шабыттанып, мәтінін жазып жіберді. Оның нұсқасын бірден қабылдадым, өйткені дөп түсті.
Ақдидар: Тыңдарман альбомның жанры «R&B емес, диско» деп бағалап та жатыр. Бұл туралы ойыңыз қандай? Жанрға қаншалықты мән бересіз және сол жанрдан таймауға тырысасыз?
Ayau: Олардың да айтқаны дұрыс шығар, бірақ бұл альбомда R&B-дің әр жылдардағы түрі бар. Мысалы, тек тоқсаныншы не екі мыңыншы жылдардағы емес, жанрдың осы уақытқа дейін қалай дамығанын байқауға болады. Өйткені альбомда New Jack Swing те, R&B де, хип-хоп та бар.
Әйел әртістердің сахнадағы орны
Ақдидар: Музыкаңыздың миссиясы туралы не ойлайсыз?
Ayau: Ең бірінші орында — қазақ тілін дамыту. Тіл мен үшін әрқашан да өте маңызды, өйткені мен шынымен де ана тілімді жақсы көремін. Ата-әжем де солай тәрбиеледі. Музыка саласына келген кезде маған «бәлкім орысша әндер шығарасың, қазақша әндер онша өтпейді ғой» деп айтқан еді. Бірақ өзімнің ойымда қалып, тілімді сатпадым. Екіншісі — қазақ музыкасын дамыту. Біздің әндер шетелдік музыкалардан кем емес екенін, тіпті олардан асып түсетінін көрсету. Меніңше, қазақ музыкасы мен тілін әлем танитындай уақытқа келдік. Бізді білуі керек, бізді тыңдауы керек. Бізде де қазақ тілінде айтатын керемет әншілер бар, соны жұрт түсінуі керек. Мен қазақ музыкасына өз үлесімді қосып, ертең осындай да әнші болған деп айтатындай із қалдырғым келеді.
Ақдидар: Таңдауыңызға қазақша айтатын әртістердің шығармашылығы әсер етті ме?
Ayau: Музыканы енді жаза бастаған кезде маған қазақша әндер жетпеді, өзіме ұнайтын, тыңдай алатын әндер аз болды. Бірақ маған Мархаба Сәбидің, Жанар Доғалованың өнері қатты ұнайтын. Өкінішке қарай, әлі күнге дейін бағаланбай жүрген Kyle Ruh (Moonlight тобының мүшесі) деген әнші бар. Оның музыкасы өз заманынан озық, сапалы. Одан бөлек, қазақ тілінде ән айтып, сахнада ер әртістермен тең тұратын әнші қыздар неге аз деп ойлайтынмын. Бұл да менің өнер жолына келуіме әсер етті.
Ақдидар: Ал қазір жағдай өзгерді ме?
Ayau: Меніңше, ер мен әйел әртістер тең тұр. Мысалы, Yenlik «COLORS» жобасына түскен Қазақстаннан шыққан алғашқы әртіс болды. Кешірім өтінемін, оған дейін ешкім шықпаған. Бұл — тарих және зор мақтаныш. Dequine де топ-чарттарда үнемі көрініп, тынымсыз еңбек етіп жүр. Бізге тағы да мүмкіндік беру керек деп ойлаймын, бізді төмендетпей, кішкене назар аударып, құлақ асып, сахнаны әлі де толтыруға болады. Әрине, ер әртістер көбірек, меніңше, бұл халықтың да тыңдауына байланысты, өйткені фанатизм деген ұғым көбіне ер әртістерге болады. Ал әйел әртістерге келгенде асқан фанатизм жоқ, бірақ оған да жақында келеміз. Қазір line-up-тарда әйел әртістер де бар.
«Әйелдерді бір шаблонға салу қисынсыз»
Ақдидар: Альбомыңызда қыздардың ментал саулығы, абьюздан қашуы туралы тақырыптар айтылады. Бүгінгі қоғамда қыз-келіншектердің өмірі мен қауіпсіздігіне қатысты сізді ең қатты мазалайтын, бейжай қалдырмайтын мәселе қандай?
Ayau: Зорлық-зомбылық — әлі күнге дейін өте өзекті мәселе. Қыз балаларға ішіндегісін ашып айтуды үйрету керек, көбіне жасырып қалады. Зорлық-зомбылық көріп немесе абьюз қарым-қатынаста болып, ол нәрсе туралы айтпайды. Оған қорқыныш пен қолдаудың жоқтығы себеп болуы мүмкін.
Ақдидар: Қоғамда әйелдердің, қыздардың абьюз қарым-қатынастан кете алмауына не әсер етеді деп ойлайсыз? Неге қыздарға абьюзер күйеуін, токсик жігітін тастап кеткен қиын, сіздіңше? Мұны қалай өзгертуге болады?
Ayau: Адам өзгереді деп ойлайды, жақсы көремін деген сенім болады. Ер адамдар оларды бірде көл, бірде шөл күйге үйретіп алып, қыз бала мұны қалыпты деп қабылдай бастайды. Мұндай күйде жүргенде басқалар не айтса да тыңдамай, елемеуі мүмкін. Жағдай ушығып кеткенде бәрін тоқтату керек екенін түсінеді. Бірақ ол адамнан кеткен күннің өзінде, кейде артынан қалмай қоятын жағдайлар болады. Қыз балалар өзінің қадірін түсінуі керек. Өмірдің мәнін тек ер адаммен байланыстырмауы қажет. Ең алдымен өзін жақсы көруге тиіс. Бақытты болуына немесе басқасына міндетті түрде жаныңда бір адамның болуы шарт емес. Бұл — өте күрделі мәселе. Ол әр адамның психологиялық жағдайына, бастан өткерген оқиғасына байланысты.
Ақдидар: Абьюзердің құрсауынан шыға алмай жүрген бойжеткендерге не дер едіңіз? Қандай ақыл айтар едіңіз?
Ayau: Қиын жағдайды бастан кешіп жүрген қыз балаларды жақсы түсінемін. Жаңа альбом — оларға деген қолдауым. Қыздар қорықпауы керек, не қаласа, соны істеуі керек. Әйел баласын нәзік жанды немесе ер адамға тәуелді деген сияқты емес, дара тұлға ретінде қарау керек. Әйелдер — өте мықты жандар. Оларды бір шаблонға салу қисынсыз.
Ақдидар: Тыңдарман концерттеріңізді асыға күтіп жүрген сыңайлы. Жақын арада үлкен тур немесе жеке концерт өткізу жоспарда бар ма?
Ayau: Жоспарларымыз көп. Алдымен альбомның тұсаукесерін өткізуді, сосын жеке концертімді және Қазақстандағы қалаларды аралап, тур істеуді жоспарлап отырмыз. Бейнебаян түсіру ойда бар. Дегенмен әрқайсына уақыт пен ресурс қажет.
